जयंतीच्या उत्सवात हरवलेला 'स्वाभिमान' की केवळ राजकीय सोहळा?

नेत्यांच्या सावलीत कार्यकर्त्यांचे अस्तित्व धोक्यात;कार्यकर्त्यांची 'चापलुसी' चळवळीच्या मुळावर!लाचारी झटकून स्वाभिमान जागवण्याची वेळ.;

16 April, 2026

 जयंतीच्या उत्सवात हरवलेला 'स्वाभिमान' की केवळ राजकीय सोहळा?

​मुंबई | जरंडेश्वर समाचार वृत्त जनसेवा:-

भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीनिमित्त संपूर्ण  जिल्ह्यात उत्साहाचे वातावरण पाहायला मिळाले. ठिकठिकाणी अभिवादन सोहळे, भव्य मिरवणुकी आणि विचारमंथनाचे कार्यक्रम पार पडले. मात्र, या जल्लोषाच्या आड आंबेडकरी चळवळीतील मूळ तत्त्व असलेल्या 'स्वाभिमानाची' पायमल्ली होत असल्याची चर्चा आता जोर धरू लागली आहे. उत्सवाच्या नावाखाली नेत्यांच्या अवतीभवती फिरणारी कार्यकर्त्यांची गर्दी आणि वाढती लाचारी चळवळीच्या भविष्यासमोर प्रश्नचिन्ह उभे करत आहे.

​नेत्यांच्या दरबारात झुकलेली मान; विचारांची उपेक्षा?

​डॉ. बाबासाहेबांनी आयुष्यभर 'स्वाभिमान' आणि 'आत्मसन्मान' जपण्याचा संदेश दिला. मात्र, सातारा जिल्ह्यातील अनेक कार्यक्रमांमध्ये चित्र वेगळेच पाहायला मिळाले. प्रस्थापित राजकीय नेत्यांचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी कार्यकर्त्यांमध्ये लागलेली चढाओढ, मंचावर स्थान मिळवण्यासाठी केलेली चापलुसी आणि गळाभेटी यांमुळे जयंतीचा मूळ उद्देश बाजूला राहिल्याची टीका विचारवंतांकडून होत आहे. बाबासाहेबांचे विचार आचरणात आणण्यापेक्षा राजकीय नेत्यांची कृपा संपादन करणे हेच काही कार्यकर्त्यांचे ध्येय बनल्याचे दुर्दैवी चित्र दिसत आहे.

​नेतृत्वाच्या व्याख्येचा विसर

​आंबेडकरी चळवळीतील अभ्यासकांच्या मते, नेतृत्व म्हणजे केवळ बड्या नेत्यांच्या जवळ जाणे नव्हे.

​"आजचा कार्यकर्ता स्वतःला नेता म्हणून प्रस्थापित करण्याच्या नादात समाजाचे प्रश्न विसरत चालला आहे. नेतृत्व म्हणजे समाजासाठी ठामपणे उभे राहणे आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याबरोबर राजकीय सत्ता प्राप्त करणे होय, हे तत्त्व कुठेतरी हरवत चालले आहे," अशी खंत एका ज्येष्ठ विचारवंताने व्यक्त केली.

​राजकीय अपयशाचे मूळ कारण 'अंतर्गत मतभेद'

​राज्यात आणि जिल्ह्यात आंबेडकरी चळवळीला अपेक्षित राजकीय यश का मिळत नाही, याचे आत्मपरीक्षण करण्याची वेळ आली आहे. राजकीय विश्लेषकांच्या मते खालील प्रमुख उणिवा प्रकर्षाने जाणवत आहेत:

• ​स्वार्थी प्रवृत्ती: वैयक्तिक फायद्यासाठी तत्त्वांशी केलेली तडजोड.
• ​स्वाभिमानाचा अभाव: प्रस्थापित सत्ताधाऱ्यांपुढे नतमस्तक होण्याची वाढती वृत्ती.
• ​अंतर्गत मतभेद: कार्यकर्त्यांमधील विसंवाद आणि गटबाजीमुळे समाजाची संघटित शक्ती विखुरली जाणे.

​कायदेशीर आणि सामाजिक चौकट

​लोकशाहीमध्ये संघटना आणि विचार व्यक्त करण्याचे स्वातंत्र्य सर्वांना आहे. परंतु, जेव्हा एखादी चळवळ वैयक्तिक महत्त्वाकांक्षेसाठी वापरली जाते, तेव्हा त्या समाजाच्या घटनात्मक हक्कांच्या संरक्षणाची धार कमी होते. राजकीय पक्षांनी कार्यकर्त्यांचा वापर केवळ 'व्होट बँक' म्हणून न करता त्यांच्यातील नेतृत्व गुणांना वाव देणे गरजेचे आहे, अन्यथा चळवळीचे कायदेशीर आणि सामाजिक वजन कमी होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.

 उत्सव की आत्मपरीक्षण?

​जयंती हा केवळ ढोल-ताशांचा उत्सव नसून ते आत्मपरीक्षणाचे विचारपिठ असायला हवे. जर अनुयायी लाचारी सोडून पुन्हा स्वाभिमानाने उभे राहिले, तरच बाबासाहेबांच्या विचारांचे खऱ्या अर्थाने रक्षण होईल. बाबासाहेबांचा वारसा घोषणांमधून काढून तो आचरणात आणणे, हीच काळाची गरज आहे. अन्यथा, हे उत्सव केवळ एक 'औपचारिकता' म्हणून उरतील आणि स्वाभिमानाची महान परंपरा हळूहळू लोप पावेल.

​संपादकीय टीप: सदर बातमी ही सामाजिक जाणीवेतून आणि चळवळीतील प्रवाहांवर भाष्य करण्याच्या हेतूने लिहिली आहे. याचा उद्देश कोणाच्याही भावना दुखावण्याचा नसून, केवळ वैचारिक प्रबोधन करणे हा आहे.