कास पठारावरील कृत्रिम पाणवठे वन्यप्राण्यांसाठी ठरताहेत संजीवनी!
कास पठार समिती व वनविभागाचा पुढाकार; ३६ कृत्रिम पाणवठ्यांमध्ये पाणीपुरवठा सुरू, वन्यजीवांची पाण्यासाठी होणारी भटकंती थांबण्यास मदत
20 November, 2026
कास पठारावरील कृत्रिम पाणवठे वन्यप्राण्यांसाठी ठरताहेत संजीवनी!
कास पठार समिती व वनविभागाचा पुढाकार; ३६ कृत्रिम पाणवठ्यांमध्ये पाणीपुरवठा सुरू, वन्यजीवांची पाण्यासाठी होणारी भटकंती थांबण्यास मदत
सातारा : जागतिक वारसास्थळ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कास पठारासह परिसरातील जंगलांमध्ये यंदा पावसाने लवकर पाठ फिरवल्याने नैसर्गिक पाण्याचे स्रोत आटू लागले आहेत. त्यामुळे वन्यप्राणी आणि पक्ष्यांना पिण्याच्या पाण्यासाठी भटकंती करावी लागत आहे. ही परिस्थिती लक्षात घेऊन कास पठार समिती आणि वनविभागाने पुढाकार घेत परिसरातील सुमारे ३६ कृत्रिम पाणवठ्यांमध्ये पाणी भरण्याचे काम सुरू केले आहे. या उपक्रमामुळे वन्यजीवांसह परिसरातील पशुपक्ष्यांना मोठा दिलासा मिळत असून हे कृत्रिम पाणवठे वन्यप्राण्यांसाठी संजीवनी ठरत आहेत.
कास पठार आणि परिसराला समृद्ध नैसर्गिक संपदा लाभली आहे. या जंगल परिसरात बिबट्या, अस्वल, रानडुक्कर, सांबर, भेकर, सायाळ, सालिंदर, खवले मांजर, रानकुत्रे, रानगवे, वानर, माकडे यांसह विविध प्रकारचे वन्यप्राणी आढळतात. तसेच विविध पक्षी, सरपटणारे प्राणी, उभयचर जीव, कीटक आणि फुलपाखरांचेही वास्तव्य या भागात आहे. मात्र, पावसाचे प्रमाण कमी झाल्याने जंगलातील ओढे, नाले, झरे आणि नैसर्गिक पाणवठे लवकर कोरडे पडू लागले आहेत.
आठ ते नऊ वर्षांपासून पाणवठ्यांची व्यवस्था
वन्यप्राण्यांना जंगलातच पिण्याचे पाणी उपलब्ध व्हावे आणि पाण्याच्या शोधात त्यांना मानवी वस्तीकडे धाव घ्यावी लागू नये, या उद्देशाने कास पठार समिती आणि वनविभागाच्या माध्यमातून गेल्या आठ ते नऊ वर्षांपासून कृत्रिम पाणवठे उभारण्यात आले आहेत. परिसरातील विविध ठिकाणी सिमेंटच्या कुंड्या तयार करून त्यामध्ये गरजेनुसार नियमित पाणी सोडले जाते. सध्या अशा सुमारे ३६ कृत्रिम पाणवठ्यांची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
दिवाळीपासूनच पाणी भरण्यास सुरुवात
साधारणपणे उन्हाळ्यात टँकरच्या माध्यमातून या पाणवठ्यांमध्ये पाणी भरले जाते. मात्र, यंदा सप्टेंबर महिन्यापासूनच पावसाने दडी मारल्याने जंगलातील ओढे, ओहळ आणि झरे लवकर कोरडे पडले आहेत. त्यामुळे वन्यप्राण्यांना पाण्यासाठी भटकंती करावी लागत असल्याचे निदर्शनास आले. ही बाब लक्षात घेऊन कास पठार समितीने यंदा दिवाळीपासूनच कृत्रिम पाणवठ्यांमध्ये पाणी भरण्याचे काम हाती घेतले आहे. कर्मचाऱ्यांकडून या पाणवठ्यांमधील पाण्याची वेळोवेळी पाहणी करून आवश्यकतेनुसार पाणी सोडले जात आहे.
विविध परिसरांत ३६ कृत्रिम पाणवठे
कास पठार परिसरातील अंधारी, धावली, वांजळवाडी, कुसुंबीमुरा, आटाळी, घाटाई फाटा, कास पठार, एकीव, बामणोली परिसर तसेच कास तलावाच्या पलीकडील जंगल भागात हे कृत्रिम पाणवठे उभारण्यात आले आहेत. कास तलाव हा परिसरातील महत्त्वाचा नैसर्गिक जलस्रोत असला, तरी जंगलातील इतर भागांमध्ये पाण्याची उपलब्धता कमी होत आहे. अशा परिस्थितीत कृत्रिम पाणवठ्यांमुळे वन्यजीवांना त्यांच्या अधिवासातच पाणी मिळण्यास मदत होत आहे.
वन्यजीव संरक्षणासाठी उपक्रम महत्त्वाचा
कृत्रिम पाणवठ्यांमध्ये नियमित पाणी उपलब्ध करून दिल्यामुळे वन्यप्राण्यांची पाण्यासाठी होणारी भटकंती कमी होण्यास मदत होत आहे. विशेषतः हिवाळ्यानंतर उन्हाळ्याच्या तीव्रतेत वाढ झाल्यावर या पाणवठ्यांचे महत्त्व अधिक वाढणार आहे. वन्यजीवांचे अस्तित्व टिकवणे, जंगलातील जैवविविधतेचे संवर्धन करणे आणि मानव-वन्यजीव संघर्ष टाळणे या दृष्टीने हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरत आहे.
निसर्गसंपन्न कास पठाराचे पर्यावरणीय संतुलन जपण्यासाठी वनविभाग आणि कास पठार समितीने घेतलेला हा पुढाकार कौतुकास्पद असून, कृत्रिम पाणवठ्यांमध्ये नियमित पाणी उपलब्ध राहण्यासाठी सातत्याने देखरेख ठेवण्याची गरज आहे.

गणेशोत्सवात. कोकणात जाणाऱ्या भाविकांना टोलमाफी ; उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी घेतला निर्णय