विश्वरत्न' या शब्दाचा जन्म आणि महामानवांचा वैचारिक जागर!

भारतरत्न' ते 'विश्वरत्न' एक प्रवास! ​साताऱ्याची ठिणगी: राजवाडा परिसरातील त्या 'दोन' शब्दांचा संगम! ​शब्दांची क्रांती: 'जरंडेश्वर समाचार'ने फुंकले वैचारिक रणशिंग! ​सांस्कृतिक सलोखा: संयुक्त जयंतीचा नवा 'महाराष्ट्र पॅटर्न'! ​कृतज्ञतेचा हुंकार: श्रेय नको, के

14 April, 2026

विश्वरत्न' या शब्दाचा जन्म आणि महामानवांचा वैचारिक जागर!

​-  जरंडेश्वर समाचार वृत्त जनसेवा:-

​भारताच्या गौरवशाली मातीमध्ये अशा अनेक रत्नांनी जन्म घेतला, ज्यांच्या कर्तृत्वाचा प्रकाश आज सातासमुद्रापार पोहोचला आहे. देशाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान 'भारतरत्न' हा अत्यंत प्रतिष्ठेचा असला, तरी काही वेळा त्या निवडीच्या निकषांवरून वैचारिक मंथन होणे स्वाभाविक आहे. जेव्हा खेळ क्षेत्रातील योगदानासाठी 'भारतरत्न' देण्याचा निर्णय झाला, तेव्हा माझ्या मनात एक मूलभूत प्रश्न उभा राहिला— ज्या महामानवाने संपूर्ण जगातील शोषित, पीडित आणि वंचित मानवजातीला माणूस म्हणून जगण्याचा हक्क मिळवून दिला, त्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या अफाट कार्याला केवळ 'भारतरत्न' या शब्दाच्या चौकटीत कसे मर्यादित ठेवता येईल?

​हाच तो वैचारिक संघर्ष होता, ज्यातून एका ऐतिहासिक शब्दाचा जन्म झाला, तो शब्द म्हणजे— “विश्वरत्न”.

​साताऱ्याच्या भूमीतील ती 'वैचारिक ठिणगी'

​कोणताही मोठा बदल किंवा क्रांती ही आधी विचारात जन्म घेते. १३-१४ वर्षांपूर्वी साताऱ्याच्या ऐतिहासिक राजवाडा परिसरातून फेरफटका मारत असताना दोन फलकांकडे माझे लक्ष वेधले गेले. एका फलकावर 'विश्व हिंदू परिषद' असा उल्लेख होता, त्यातील 'विश्व' या शब्दाने माझ्या मनाचा ताबा घेतला. त्याच परिसरात दुसऱ्या एका फलकावर लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे यांच्या नावापुढे 'साहित्यरत्न' ही पदवी झळकत होती.

​त्याच क्षणी माझ्या अंतर्मनात 'विश्व' आणि 'रत्न' या दोन शब्दांचा अभूतपूर्व संगम झाला. बाबासाहेबांचे कार्य हे कोणत्याही एका भौगोलिक सीमा किंवा विशिष्ट धर्मापुरते मर्यादित नव्हते; ते वैश्विक स्वरूपाचे होते. म्हणूनच त्यांना 'विश्वरत्न' असे संबोधणे हेच खऱ्या अर्थाने सयुक्तिक ठरेल, यावर माझे मन ठाम झाले.

​शब्दाची चळवळ आणि परिवर्तनाचा ध्यास

​केवळ शब्द सुचणे ही संकल्पना झाली, पण तो शब्द लोकचळवळ बनवणे हे मोठे आव्हान होते. 'जरंडेश्वर समाचार' या वृत्तपत्राच्या माध्यमातून मी हा शब्द जनमानसात रुजवायचा विडा उचलला. गेल्या दशकभरापासून आंबेडकरी जयंतीनिमित्त प्रसिद्ध होणारी जाहिरात पत्रे, विशेष लेख आणि बातम्यांमध्ये मी सातत्याने “विश्वरत्न महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर” असा उल्लेख करण्यास सुरुवात केली.

​सुरुवातीला हा माझा वैयक्तिक प्रयत्न वाटला असेल, पण चिकाटी आणि निष्ठेच्या बळावर आज हा शब्द केवळ महाराष्ट्रच नव्हे, तर अवघ्या देशाच्या ओठांवर रुळला आहे. जगातील १९२ देशांमध्ये बाबासाहेबांची जयंती साजरी होताना पाहतो, तेव्हा या 'विश्वरत्न' पदवीची सार्थकता खऱ्या अर्थाने पटते.

​संयुक्त जयंती: सामाजिक ऐक्याची नवी दिशा

​बाबासाहेबांच्या क्रांतीचा पाया ज्यांच्या विचारांवर उभा होता, त्या राष्ट्रपिता महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या कार्यालाही तितकेच व्यापक स्वरूप देणे गरजेचे होते. म्हणूनच, महात्मा फुले (११ एप्रिल) आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर (१४ एप्रिल) या दोन महामानवांची जयंती 'संयुक्त' रितीने साजरी करण्याची संकल्पना मी 'साप्ताहिक जरंडेश्वर समाचार'च्या माध्यमातून मांडली.

​जाहिरात पत्रांपासून ते विशेष विशेषांकांपर्यंत प्रत्येक ठिकाणी "राष्ट्रपिता महात्मा ज्योतिराव फुले आणि विश्वरत्न महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संयुक्त जयंती" असा उल्लेख करण्याचा शिरस्ता मी पाळला. आज आनंदाची बाब अशी की, महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात ही संयुक्त जयंती मोठ्या सामाजिक सलोख्याने साजरी केली जात आहे. हा बदल समाजाच्या वैचारिक प्रगल्भतेचे प्रतीक आहे.

​श्रेय नव्हे, तर 'कृतज्ञता'

​या संपूर्ण प्रवासात मला कोणतेही वैयक्तिक श्रेय मिळवायचे नाही. मला केवळ एक समाधान हवे आहे की, 'जरंडेश्वर समाचार'च्या माध्यमातून मी माझ्या परीने या महामानवांच्या चरणी एक वैचारिक अर्घ्य अर्पण करू शकलो. 'विश्वरत्न' ही पदवी माझ्या लेखणीतून उतरली असली, तरी आज ती कोट्यवधी अनुयायांच्या स्वाभिमानाची ओळख बनली आहे, हेच माझे यश आहे.

​महामानवांचे विचार हे सूर्यासारखे असतात, त्यांना कोणत्याही चौकटीत अडकवता येत नाही. ते 'विश्व' व्यापणारे असतात, म्हणूनच ते खऱ्या अर्थाने 'विश्वरत्न' आहेत!

​राष्ट्रपिता महात्मा ज्योतिराव फुले आणि विश्वरत्न महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या संयुक्त जयंतीनिमित्त सर्व बहुजन बांधवांना हार्दिक शुभेच्छा!

-सुरेश बोतालजी संपादक जरंडेश्वर समाचार