लोकनेते अजितदादा पवार

कामाचाच माणूस,कामाचा ध्यास, विकासाची दृष्टी आणि जनतेच्या मनात अढळ स्थान

21 July, 2026

लोकनेते अजितदादा पवार

कामाचा ध्यास, विकासाची दृष्टी आणि जनतेच्या मनात अढळ स्थान

– सुरेश बोतालजी

संपादक, साप्ताहिक जरंडेश्वर समाचार

महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी असतात की, त्यांचे मूल्यमापन केवळ त्यांनी भूषविलेल्या पदांवरून होत नाही; तर त्यांनी समाजाच्या मनात निर्माण केलेल्या विश्वासावरून होते. कार्यकर्त्याच्या भूमिकेतून जननेता आणि पुढे लोकनेता म्हणून उभे राहिलेले स्वर्गीय अजितदादा पवार हे अशाच नेतृत्वांपैकी एक होते. त्यांच्याकडे सत्ता होती; परंतु सत्तेपेक्षा कामाला अधिक महत्त्व होते. त्यांच्याकडे अधिकार होते; पण त्या अधिकारांचा उपयोग सामान्य माणसाचे प्रश्न सोडविण्यासाठी व्हावा, अशी त्यांची भूमिका होती. म्हणूनच आज ते आपल्यात नसले तरी त्यांची कार्यपद्धती, निर्णयक्षमता आणि विकासाभिमुख दृष्टी लाखो लोकांच्या स्मरणात कायम आहे.

महाराष्ट्राला छत्रपती शिवाजी महाराज, राजर्षी शाहू महाराज, महात्मा ज्योतिराव फुले, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, क्रांतिसिंह नाना पाटील, यशवंतराव चव्हाण, किसनवीर आबा यांसारख्या दूरदर्शी नेतृत्वाची परंपरा लाभली आहे. समाजहित, विकास आणि प्रशासनातील परिणामकारकता या मूल्यांचा वारसा पुढे नेणाऱ्या नेतृत्वामध्ये अजितदादा पवार यांचे स्थान निश्चितच महत्त्वाचे राहील.

माझा आणि अजितदादांचा परिचय २००१-०२ च्या सुमारास झाला. त्या काळात त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त प्रकाशित केलेला पहिला विशेषांक त्यांच्या हस्ते प्रकाशित करण्याची संधी मिळाली. त्यानंतर २००५ मध्ये 'साप्ताहिक जरंडेश्वर समाचार' सुरू झाल्यानंतर त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त विशेषांक प्रकाशित करण्याची परंपरा अखंड सुरू राहिली. २००५ ते २०२५ या कालावधीत दरवर्षी त्यांच्या कार्याचा आढावा घेणारे विशेषांक प्रकाशित करण्यात आले. शेवटच्या वाढदिवसानिमित्त प्रकाशित झालेल्या 'लोकनेते' या विशेष स्मरणांकाचे प्रकाशनही त्यांच्या हस्ते झाले. हा माझ्या पत्रकारितेतील अत्यंत अभिमानाचा क्षण आहे.

माझ्याकडे उपलब्ध असलेल्या विशेषांकांच्या प्रती, प्रकाशनाची छायाचित्रे, निमंत्रणे आणि इतर दस्तऐवजी पुराव्यांच्या आधारे, अजितदादा पवार यांच्या वाढदिवसानिमित्त विशेषांक प्रकाशित करण्याची परंपरा **'साप्ताहिक जरंडेश्वर समाचार'**ने सुरू केली, अशी माझी भूमिका आहे. या संदर्भातील सर्व पुरावे माझ्याकडे जतन करून ठेवलेले आहेत. त्यामुळे या उपक्रमाचा संपादक म्हणून मला सार्थ अभिमान वाटतो.

अजितदादा म्हणजे कामाचा माणूस. त्यांच्या दालनात जाणारा कार्यकर्ता, शेतकरी, पत्रकार किंवा सर्वसामान्य नागरिक रिकाम्या हाताने परतत नसे. निवेदन स्वीकारल्यानंतर संबंधित अधिकाऱ्यांना तातडीने सूचना देणे, पाठपुरावा करणे आणि काम पूर्ण होईपर्यंत लक्ष ठेवणे ही त्यांची कार्यशैली होती. निवेदन हे केवळ कागदाचे पान नसून लोकांच्या अपेक्षांचे प्रतिनिधित्व आहे, अशी त्यांची धारणा होती.

राज्याचे जलसंपदा मंत्री आणि सातारा जिल्ह्याचे पालकमंत्री म्हणून त्यांनी जिल्ह्याच्या विकासाला मोठी गती दिली. सिंचन प्रकल्प, जलसंधारण, धरणे, कालवे, ग्रामीण रस्ते, सहकार, कृषी, शिक्षण आणि आरोग्य या क्षेत्रांत मोठ्या प्रमाणावर निधी उपलब्ध करून देत अनेक विकासकामे पूर्णत्वास नेली. सातारा जिल्ह्याच्या विकासाच्या इतिहासात त्यांच्या योगदानाची स्वतंत्र नोंद घ्यावी लागेल.

जरंडेश्वर सहकारी साखर कारखान्याशी त्यांचे विशेष भावनिक नाते होते. ऊस उत्पादक शेतकऱ्यांचा ऊस शेतात पडून राहू नये, कोणत्याही शेतकऱ्याचे नुकसान होऊ नये आणि सहकार क्षेत्र सक्षम राहावे, यासाठी ते सातत्याने प्रयत्नशील राहिले. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देणे ही त्यांच्या राजकारणाची मध्यवर्ती भूमिका होती.

पत्रकार म्हणून विविध सार्वजनिक प्रश्नांवर मी त्यांना अनेक निवेदने दिली. अधिस्वीकृत पत्रकारांच्या निवृत्तीवेतनाच्या प्रश्नासंदर्भातील निवेदन त्यांनी गांभीर्याने घेतले आणि संबंधित वरिष्ठ अधिकाऱ्यांशी तातडीने चर्चा करून पाठपुरावा करण्याच्या सूचना दिल्या. एका सामान्य पत्रकाराला दिलेला तो वेळ आणि सन्मान माझ्यासाठी आयुष्यभराची प्रेरणा आहे.

वाटेगावच्या विकासासाठी निधीची मागणी करणारे निवेदन दिल्यानंतर त्यांनी त्याची सकारात्मक दखल घेत आवश्यक निधी उपलब्ध करून देण्यासाठी तत्परता दाखवली. अशा अनेक प्रसंगांत त्यांनी निर्णयक्षम नेतृत्व काय असते, याचा प्रत्यय दिला.

अजितदादा पवार यांचे व्यक्तिमत्त्व केवळ प्रशासनापुरते मर्यादित नव्हते. गावातील पावसाची स्थिती, शेतीची परिस्थिती, ऊसतोड, पाणीटंचाई, विकासकामे आणि कार्यकर्त्यांच्या अडचणी यांची ते नियमित विचारपूस करत. सामान्य माणसाशी असलेला हा जिव्हाळा त्यांच्या लोकप्रियतेचे मोठे कारण ठरला.

'जरंडेश्वर समाचार' आणि अजितदादा पवार यांचे नाते हे केवळ पत्रकार आणि नेता इतकेच मर्यादित नव्हते; ते विश्वास, जिव्हाळा आणि विकासाच्या विचारांचे नाते होते. अनेक वेळा त्यांनी आमच्या विशेषांकांचे प्रकाशन केले. प्रत्येक वेळी त्यांनी पत्रकारितेच्या सामाजिक जबाबदारीचे कौतुक केले. त्यांच्यासोबतचे अनेक संस्मरणीय क्षण आजही माझ्या स्मरणात जिवंत आहेत.

त्यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्राच्या सार्वजनिक जीवनात मोठी पोकळी निर्माण झाली. त्यांच्या विकासकार्याचा गौरव चिरंतन राहावा, या भावनेतून मी महाराष्ट्र शासन तसेच विविध स्थानिक स्वराज्य संस्थांकडे त्यांच्या स्मृती जतन करण्यासाठी पुढाकार घेण्याची मागणी केली. मंत्रालय परिसरात पूर्णाकृती पुतळा, बारामती येथे भव्य स्मारक, पुणे व पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका, सातारा जिल्हा परिषद तसेच राज्यातील प्रमुख सार्वजनिक ठिकाणी त्यांच्या कार्याची माहिती देणारी स्मारके उभारावीत, अशी मागणी मी निवेदनाद्वारे केली आहे. या संदर्भातील दस्तऐवजी पुरावे माझ्याकडे उपलब्ध आहेत.

माझ्या उपलब्ध नोंदी आणि दस्तऐवजांच्या आधारे, या मागण्या सार्वजनिकरीत्या सर्वप्रथम मांडणाऱ्यांमध्ये माझा समावेश असल्याची माझी भूमिका आहे. या मागण्या कोणत्याही राजकीय हेतूने नव्हे, तर त्यांच्या विकासकार्याचा सन्मान व्हावा या भावनेतून मांडण्यात आल्या आहेत.

अजितदादा पवार यांचा जन्म २२ जुलै १९५९ रोजी अहमदनगर जिल्ह्यातील देवळाली प्रवरा येथे झाला. सहकार क्षेत्रातून सुरू झालेला त्यांचा राजकीय प्रवास पुढे राज्याच्या नेतृत्वापर्यंत पोहोचला. सलग सात वेळा आमदार, अनेक वेळा अर्थमंत्री, जलसंपदा मंत्री आणि सहा वेळा उपमुख्यमंत्री म्हणून त्यांनी महाराष्ट्राच्या प्रशासनात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. कठोर शिस्त, स्पष्ट निर्णयक्षमता आणि प्रशासनावरील पकड यांमुळे त्यांचा स्वतंत्र ठसा उमटला.

त्यांच्या कार्यामुळे लाखो कार्यकर्त्यांना प्रेरणा मिळाली. मतभेद असू शकतात, राजकीय भूमिका वेगवेगळ्या असू शकतात; परंतु विकासासाठी अहोरात्र झटणाऱ्या नेतृत्वाचा सन्मान हा पक्षीय राजकारणापलीकडे जाऊन व्हायला हवा. अजितदादा पवार यांचे कार्य याच दृष्टीने अभ्यासले जाणे आवश्यक आहे.

आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांचे स्मरण करताना मनात एकच भावना दाटून येते—महाराष्ट्राने एक कार्यक्षम, निर्णयक्षम आणि विकासाभिमुख नेता गमावला. त्यांनी उभा केलेला विकासाचा वारसा पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरावा, प्रशासनाने जनतेकेंद्री राहावे आणि समाजहिताला सर्वोच्च प्राधान्य मिळावे, हीच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल.

अजितदादा पवार यांच्या कार्याची प्रेरणा महाराष्ट्राच्या विकासयात्रेला नवी दिशा देत राहो, समाजकारण आणि लोकसेवेची मूल्ये अधिक दृढ होवोत आणि लोकहितासाठी झटणाऱ्या प्रत्येक कार्यकर्त्याला त्यांच्या जीवनातून ऊर्जा मिळो, हीच आजच्या जयंतीदिनी विनम्र प्रार्थना.

स्वर्गीय लोकनेते अजितदादा पवार यांना विनम्र अभिवादन!

सुरेश बोतालजी संपादक जरंडेश्वर समाचार!