प्रजासत्ताक भारत: सत्तेच्या विकेंद्रीकरणाकडून, लोककल्याणाच्या संकल्पाकडे!

संविधान: सर्वसामान्यांचे अभेद्य सुरक्षाकवच.

26 January, 2026

 भारत: सत्तेच्या विकेंद्रीकरणाकडून, लोककल्याणाच्या संकल्पाकडे! 

​- [-सुरेश बोतालजी, पत्रकार]

​भारतीय लोकशाहीचा सूर्य ज्या दिवशी खऱ्या अर्थाने उदयाला आला, तो दिवस म्हणजे २६ जानेवारी १९५०. पण आज विचार करण्याची वेळ आली आहे की, 'प्रजासत्ताक'  म्हणजे केवळ राजपथावरील संचलन नव्हे, तर तो आहे कोट्यवधी जनतेच्या आकांक्षांचा आणि सन्मानाचा दस्तऐवज!

​राजा नव्हे, 'प्रजा' हीच सर्वोच्च!

​हजारो वर्षांच्या राजेशाही आणि गुलामगिरीच्या बेड्या तोडून आपण 'लोकशाही' स्वीकारली. प्रजासत्ताक (Republic) म्हणजे अशी व्यवस्था जिथे सत्ता ही वारसाहक्काने मिळत नाही, तर ती जनतेच्या आशीर्वादाने आणि मतपेटीतून जन्माला येते. देशाच्या सर्वोच्च पदावर बसलेली व्यक्ती आणि रस्त्यावर राबणारा मजूर, या दोघांच्याही मताचे मूल्य एकच असणे, हीच आपल्या संविधानाची सर्वात मोठी जादू आहे.

​संविधान: लोकशाहीचे सुरक्षाकवच

​संविधान म्हणजे केवळ कायद्याचे पुस्तक नाही, तर तो देशाचा श्वास आहे.

• ​मनमानीला पायबंद: सत्तेचा उन्माद चढू नये यासाठी संविधानाने न्यायव्यवस्था, निवडणूक आयोग आणि माध्यमं यांसारख्या स्तंभांना स्वायत्तता दिली आहे.
• ​दुर्बलांचा आधार: ज्यांना आवाज नव्हता, त्यांना संविधानाने बोलतं केलं. सामाजिक न्यायाच्या भूमिकेतून दुर्बल घटकांना दिलेले संरक्षण हे या प्रजासत्ताकाचे खरे यश आहे.

​विविधता: आमची ताकद, आमची ओळख

​भारतासारख्या खंडप्राय देशात जिथे दर बारा कोसांवर भाषा बदलते, तिथे विविधतेला एकत्र गुंफण्याचे काम आपल्या प्रजासत्ताकाने केले आहे. 'विविधतेत एकता' हे केवळ ब्रीदवाक्य नसून ते आपले जीवनसूत्र आहे. एकमेकांच्या मतांचा, धर्माचा आणि संस्कृतीचा आदर करणे म्हणजेच खऱ्या अर्थाने प्रजासत्ताक जगणे होय.

​हक्कांच्या सोबतीला कर्तव्यांची जोड

​आज आपण आपल्या अधिकारांबद्दल कमालीचे जागरूक झालो आहोत, ही चांगली गोष्ट आहे. पण प्रजासत्ताक तेव्हाच सुदृढ होईल जेव्हा प्रत्येक नागरिक आपल्या कर्तव्यांची जाणीव ठेवेल.

• ​भ्रष्टाचारमुक्त आचरण, * संविधानाप्रती निष्ठा, * वैज्ञानिक दृष्टिकोन, आणि
• ​सामाजिक समरसता या चतु:सूत्रीचा अवलंब करणे हाच खरा राष्ट्रवाद आहे. केवळ घोषणा देऊन देश मोठा होत नाही, तर तो नागरिकांच्या नीतिमत्तेने मोठा होतो.

​ आजचा संकल्प

​प्रजासत्ताक दिन हा केवळ ध्वजारोहणाचा सोहळा नसावा, तर तो लोकशाही मूल्यांच्या रक्षणाचा पुनर्निधार असावा. संविधानाने दिलेले विचारस्वातंत्र्य आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य जपतानाच, आपण देशाच्या अखंडतेसाठी कटीबद्ध राहूया. आजच्या दिवशी एकच शपथ घेऊया— "मी भारतीय आहे आणि हे संविधान माझी जीवननिष्ठा आहे."

​जय भारत! जय महाराष्ट्र!